Op onderzoek in onze poelen - Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete

Onder het rustige wateroppervlak van een poel schuilt een verrassende hoeveelheid leven. Tussen waterplanten bewegen salamanders, terwijl bootsmannetjes pijlsnel over het water schieten. Minuscule watervlooien vormen er de basis van een rijke voedselketen. Voor veel dieren en planten is een poel geen toevallige plas water, maar een onmisbaar leefgebied. Net daarom zetten we al jarenlang in op de aanleg, het herstel én de opvolging van poelen.

Een netwerk van kleine natuurparels

Eentje is geentje. Een poel op zichzelf is al een waardevol leefgebied, maar samen zijn poelen nog veel sterker. Ze vormen een netwerk van groenblauwe stapstenen waardoor salamanders, kikkers, libellen en tal van andere soorten zich kunnen verplaatsen en elkaar blijven vinden. Zo versterken de poelen elkaar en ontstaat een veerkrachtig netwerk van populaties dat beter bestand is tegen lokale verstoringen en het tijdelijk verdwijnen van een populatie.

Ook de typische Kempense vennen maken deel uit van dit netwerk van natte natuur. Waar poelen vaak historisch door mensen werden aangelegd, ontstonden vennen van nature in de voedselarme zandgronden van de Kempen. Door hun vaak zure en voedselarme karakter herbergen ze een unieke gemeenschap van planten en dieren.

Expert biodiversiteit Tom op monitoringsronde langs de poelen

Veel van deze waterparels verdwenen de voorbije eeuw door ontwatering, bebossing en landbouwintensivering. Andere vennen groeiden dicht of verloren hun typische karakter door veranderingen in de waterhuishouding. Daarom zetten we niet alleen in op poelenaanleg, maar ook op het herstel van historische vennen, zoals bijvoorbeeld het Hartjesven in de Pidpabossen van Grobbendonk.

Ons Regionaal Landschap ondersteunt gemeenten, landbouwers en particuliere eigenaars bij de aanleg en het herstel van poelen. Hierbij begeleiden we het volledige traject: van terreinbezoek en historisch kaartonderzoek tot vergunningsaanvragen, uitvoering en beheeradvies. Zo ontstaat niet alleen een mooie poel, maar ook een duurzame en kwalitatieve leefomgeving voor tal van planten en dieren.

Goed beheer maakt het verschil

Voor projectcoördinator biodiversiteit Tom Snoeckx stopt het werk niet wanneer de graafmachine vertrekt. "Eigenlijk begint het dan pas," vertelt hij. "We willen weten hoe een poel zich ontwikkelt. Welke soorten verschijnen spontaan? Hoe evolueert de waterkwaliteit Welke beheermaatregelen werken goed? Door systematisch te monitoren leren we voortdurend bij en kunnen we toekomstige poelen nog beter ontwerpen en via beheer eventueel bijsturen."

Een gezonde poel vraagt af en toe een helpende hand. Jonge wilgen mogen de poel niet volledig overschaduwen en oevervegetatie wordt gefaseerd gemaaid zodat dieren voldoende schuilplaatsen behouden. Wist je trouwens dat vissen meestal niet thuishoren in een natuurpoel?

"Door systematisch te monitoren leren we voortdurend bij en kunnen we toekomstige poelen nog beter ontwerpen en via beheer eventueel bijsturen."

- Projectcoördinator Tom Snoeckx

Veel vissoorten eten salamandereitjes en larven, waardoor de biodiversiteit snel achteruitgaat. Een poel mag daarom gerust af en toe droogvallen. Tijdelijke droogte voorkomt dat vissen zich vestigen en creëert net kansen voor typische poelensoorten. Ook veel Kempense vennen kennen van nature grote schommelingen in hun waterpeil, wat bijdraagt aan hun bijzondere biodiversiteit. Net daarom monitoren we onze poelen om hun ontwikkeling op te volgen. Sommige soorten duiken al enkele maanden na de aanleg op, terwijl anderen pas jaren later hun weg vinden naar een nieuwe poel.

Emiel & Flor op ontdekking in de poel

Een blik onder het wateroppervlak

Tijdens een monitoringsronde samen met vrijwilligers Leo en Kristine in De Lusthoven in Arendonk werd opnieuw duidelijk hoeveel leven een gezonde poel kan bevatten. Eenoogkreeftjes en watervlooien krioelden tussen de waterplanten en vormen er de basis van het voedselweb. Ook roofdieren ontbraken niet. Grote snelzwemmers, bruine duikers, haarwaterroofkevers en plasduikers patrouilleerden tussen de watervegetatie. Hun aanwezigheid vertelt veel over de kwaliteit van het leefgebied.

Het absolute hoogtepunt? Maar liefst drie soorten salamanders werden aangetroffen. Alpenwatersalamanders bleken veruit het talrijkst, gevolgd door vinpootsalamanders en kleine watersalamanders. Samen vormen ze een mooie indicatie dat de poel uitstekende voortplantingsmogelijkheden biedt.

Tom glimlacht wanneer hij de salamanders voorzichtig terug in het water zet. "Dat blijft toch bijzonder. Je ziet hier letterlijk dat de poel doet waarvoor hij bedoeld is: een essentiële kraamkamer bieden aan vele soorten."

Elke poel telt

Misschien is dat wel de belangrijkste les van de poelenmonitoring: elke poel draagt bij aan de biodiversiteit van het landschap. Hoe meer poelen en vennen er aanwezig zijn, hoe groter de kansen voor salamanders, kikkers, libellen en talloze andere soorten om zich te verspreiden en duurzame populaties op te bouwen.

Door nieuwe poelen aan te leggen, bestaande poelen goed te beheren, historische vennen te herstellen en hun ontwikkeling op te volgen, bouwen we stap voor stap aan een sterker netwerk van leefgebieden. Zo maken vele kleine waterpartijen samen een groot verschil voor de natuur in de Kempen. En dat extra laagje water maakt ons landschap des te mooier én interessanter!

Contact

tom.snoeckx@rlkgn.be